Tradita shekullore në Meksikë: Si po ndryshon Dita e të Vdekurve mes turizmit masiv dhe vendimeve të reja

Rrugët dhe sheshet e qyteteve në mbarë Meksikën janë veshur me nuanca kuq e verdhë për festimet e Ditës së të Vdekurve, një ngjarje madhështore që arrin pikun e saj në datat 1 dhe 2 nëntor. Atmosfera mbizotërohet nga aroma e luleve portokalli, drita e qirinjve dhe prania e figurave të njohura si “Catrinas”, të cilat shfaqen kudo me grimin e tyre të veçantë në formë skeleti. Sipas mitologjisë dhe besimeve vendase, kjo periudhë shënon kthimin e përkohshëm të shpirtrave të njerëzve të dashur në tokë, për të kaluar pak kohë pranë familjeve të tyre. Kjo trashëgimi e ka burimin te traditat indigjene të kohës para-hispanike, të cilat pas mbërritjes së spanjollëve në vitin 1521 u ndërthurën ngushtësisht me traditat katolike. Në kryeqytetin e vendit spikasin paradat spektakolare, ndërkohë që tregjet dhe furrat gëlojnë nga blerjet e luleve “cempasuchil” dhe ëmbëlsirës tradicionale të njohur si buka e të vdekurve. Në ambientet e shtëpive ngrihen altarë të posaçëm me portrete, ushqimet e preferuara dhe pije të ndryshme të të ndjerëve, ndërsa në mbrëmjen e 1 nëntorit qytetarët dynden drejt varrezave për homazhe. Megjithatë, fama globale dhe numri i lartë i vizitorëve të huaj kanë sjellë pakënaqësi në disa komunitete. Disa banorë vendas shprehen kundër paradës së “Catrinas”, duke kujtuar se ajo lindi si një skenar filmik për prodhimin e famshëm të James Bond, “Spectre”, në vitin 2015, para se të shndërrohej në pjesë të agjendës zyrtare të festës. Në këtë linjë, një masë e paprecedentë është ndërmarrë në ishullin Janitzio, një vend i mbrojtur nga UNESCO që nga viti 2008 si Trashëgimi Kulturore Jomateriale e Njerëzimit. Për herë të parë, dyert e varrezës janë mbyllur plotësisht për turistët e huaj, pasi fluksi i pakontrolluar kishte dëmtuar rëndë varret, kryqet dhe strukturat mbrojtëse. Për të rikthyer solemnitetin dhe natyrën intime të këtij rituali përkujtimor, qasja në varreza do t'i lejohet vetëm familjarëve të atyre që prehen aty dhe të afërmve të tyre të ngushtë.