Përplasja e heshtur Tiranë-Uashington: Kongresi amerikan kërkon llogari për protestuesit, qeveria shqiptare miraton listat e zeza

Zhvillimet e fundit brenda një dite të vetme kanë nxjerrë në pah divergjencat e thella mes qeverisë shqiptare dhe partnerëve amerikanë, duke dëshmuar distancimin e ndërsjellë mes dy kryeqyteteve. Në Uashington, ligjvënësit republikanë Joe Wilson dhe Keith Self, ky i fundit kryetar i nënkomisionit për Evropën në Komisionin e Punëve të Jashtme të Dhomës, i drejtuan një letër zyrtare Sekretarit të Shtetit Marco Rubio. Ata kërkuan vendosjen e kufizimeve të vizave për zyrtarët e lartë shqiptarë të përfshirë në korrupsion të rëndë, duke përfshirë edhe anëtarët e familjeve të tyre, si dhe informacion të detajuar mbi dosjen e ish-zëvendëskryeministres Belinda Balluku. Megjithatë, pyetja kyçe e drejtuar Uashingtonit ishte se si po vepron Ambasada Amerikane në Tiranë për të garantuar mbrojtjen e gazetarëve dhe protestuesve, me një afat përgjigjeje të caktuar deri më 5 nëntor. Në krahun tjetër, Këshilli i Ministrave në Tiranë ndërmori një hap krejtësisht të kundërt. Përveç vendosjes së gjobave që shkojnë deri në 5 mijë euro, ekzekutivi miratoi krijimin e një regjistri elektronik nën administrimin e Policisë së Shtetit, ku do të përfshihen personat e referuar në prokurori apo nën hetim për akte dhune gjatë tubimeve. Sipas kësaj paketë, Policia Kufitare fiton të drejtën që, me vendim administrativ dhe pa pasur nevojë për urdhër gjykate, t'i ndalojë një qytetari daljen jashtë vendit. Në rast se udhëtimi lejohet, autoritetet e shtetit pritës dhe subjektet private strehuese do të njoftohen zyrtarisht. Askush nuk e vë në dyshim nevojën e ndëshkimit të dhunës në sheshe, pasi gurët dhe molotovët nuk përfaqësojnë protesta paqësore. Megjithatë, një shtet demokratik dhe i së drejtës duhet t'i adresojë këto shkelje përmes vendimeve të gjykatave dhe jo përmes listave administrative. Së pari, parimi i prezumimit të pafajësisë po anashkalohet hapur. Për t'u regjistruar në këtë listë nuk kërkohet asnjë vendim gjyqësor, por mjafton vetëm një referim ose nisja e një hetimi. Pasojat e këtij veprimi janë reale dhe të menjëhershme: bllokim në kufi dhe sinjalizim i shteteve të huaja ku individi jeton apo ushtron aktivitet. Edhe pse qeveria premton shqyrtim brenda 30 ditëve dhe fshirje në rast pushimi të çështjes, dëmi i shkaktuar nga një njoftim zyrtar dërguar autoriteteve gjermane apo zvicerane nuk mund të zhbëhet me një klikim të thjeshtë nga Tirana. Së দ্বিতীয়, mesazhi i përcjellë nga Uashingtoni është më se i qartë. Letra e dy kongresmenëve nuk kufizohet vetëm te fenomeni i korrupsionit, por e ndërlidh atë në mënyrë organike me mbrojtjen e qytetarëve që protestojnë dhe mediave që raportojnë. Ky është standardi tradicional i diplomacisë amerikane në Ballkan, ku çdo aleat vlerësohet bazuar te respekti ndaj të drejtave të qytetarëve të tij. Kur ligjvënësit amerikanë kërkojnë garanci për mbrojtjen e protestuesve dhe qeveria përgjigjet me masa kufizuese, mesazhi për partnerët strategjikë mbetet tejet shqetësues. Së treti, kjo situatë preket drejtpërdrejt edhe nga diaspora shqiptare. Gjatë javëve të fundit, qytetarë shqiptarë nga Zvicra, Gjermania dhe shtete të tjera u bashkuan me protestat në Tiranë. Me rregullat e reja, një emigrant rrezikon të përfundojë në regjistër vetëm pse ka qenë i pranishëm në një tubim që ka degeneruar në dhunë. Kjo mund t'i kushtojë atij humbjen e vendit të punës jashtë vendit ose krijimin e problemeve serioze me lejet e qëndrimit në shtetet pritëse. Së katërti, paralelizmat me zhvillimet në Beograd nuk mund të shihen më thjesht si retorikë politike. Serbia sapo hodhi poshtë një model qeverisjeje që i shihte protestuesit si armiq të shtetit. Pavarësisht sfidave që fituesit kanë përpara, sidomos në raport me Kosovën, zgjedhja e qytetarëve serbë u mirëprit nga Uashingtoni dhe Brukseli. Do të përbënte një ironi të rëndë që Shqipëria, vendi më proamerikan në rajon, të shfaqë standarde më pak demokratike se Serbia e pas-Vuçiçit. Kryeministri Edi Rama i etiketon protestuesit si një grupim pa mandat për të folur në emër të popullit. Ai ka të drejtë të theksojë se legjitimiteti fitohet përmes zgjedhjeve, por procesi zgjedhor nuk mund të shfuqizojë të drejtën kushtetuese për tubim paqësor dhe as parimin e shenjtë të prezumimit të pafajësisë.