Tragjedia në Vitomiricë: Kur paralajmërimet e viktimës mbyllen në sirtarë dhe shteti kërkon llogari me emra

Arlinda Zekaj mbante në duar një urdhër mbrojtjeje gjashtëmujor, një vendim gjyqësor që i garantonte pronësinë mbi banesën, si dhe një vlerësim zyrtar të prokurorisë se kthimi i menjëhershëm atje mund t'i kushtonte jetën. Megjithatë, mbrëmjen e së dielës, vetëm pak çaste pasi policia e kishte shoqëruar deri në banesën e saj në Vitomiricë të Pejës, ajo u privua nga jeta. Si kundërpërgjigje ndaj kësaj ngjarjeje tronditëse, qindra qytetarë u mblodhën në sheshin “Zahir Pajaziti” në Prishtinë. Ndërkohë, kryeministri Albin Kurti u ka vendosur Ministrisë së Drejtësisë dhe asaj të Punëve të Brendshme një afat të prerë deri të nesërmen në orën 18:00 për të dorëzuar raportet e detajuara mbi secilin dështim institucional, dokumente këto që do të vërtetojnë nëse shteti ka kapacitetin të japë llogari apo thjesht të evidentojë kronologjinë e ngjarjeve. Mesazhi qendror i këtij editoriali është sa i qartë aq edhe shqetësues: humbja e jetës së Arlindës nuk përbën një “rast të izoluar” dhe as një gabim të shkaktuar nga një zyrtar i vetëm. Bëhet fjalë për kolapsin e një zinxhiri të tërë përgjegjësish që përfshin policinë, prokurorinë, gjykatën, qendrat për punë sociale, si dhe mungesën e një koordinimi efikas politik mbi to. Për rrjedhojë, përgjegjësia nuk mund të mbetet abstrakte; ajo kërkon emra të përveçëm, afate kohore dhe pasoja të qarta ligjore, si për punonjësit që nuk vepruan në kohë, ashtu edhe për drejtuesit politikë të sistemit. Dokumentet zyrtare të dala nga Policia, Prokuroria dhe Gjykata tregojnë qartë se rreziku ishte paralajmëruar muaj më parë. Arlinda kishte denoncuar rrezikun dhe kërcënimet që prej muajit korrik. Më 16 tetor, Gjykata Themelore në Pejë lëshoi një urdhër mbrojtjeje ndaj ish-bashkëshortit të saj, duke i siguruar asaj kujdestarinë e përkohshme të djalit dhe të drejtën e shfrytëzimit të shtëpisë familjare. Vetëm pak ditë më vonë, më 22 tetor, ajo iu drejtua me një ankesë kryeprokurorit në Pejë, duke denoncuar moszbatimin e vendimit dhe duke raportuar kunatin e saj për kanosje dhe uzurpim të banesës. Në letrën e saj paralajmëruese ajo kishte shkruar: “Mos jepni llogari pasi të jetë marrë jeta ime.” Përgjigja e institucioneve ishte e ngadaltë dhe e mangët. Kunati u mor në pyetje vetëm si dëshmitar dhe i mohoi pretendimet e ngritura. Më 23 tetor, prokuroria ngriti aktakuzë kundër ish-bashkëshortit, por vetëm për kanosjet e ndodhura dhjetorin e kaluar, një vepër penale që dënohet me gjobë ose me burgim deri në një vit. Gjatë asaj mbrëmjeje, një zyrtar policor kërkoi zyrtarisht me shkrim vendosjen e patrullimeve ditore pranë shtëpisë së saj, megjithëse mbetet ende e pakonfirmuar publikisht nëse ky urdhër u jetësua në terren. Kështu, rreziku dihej, ishte i dokumentuar dhe i vlerësuar si real, por mungoi ndërhyrja e duhur për ta parandaluar atë. Një nga anomalitë më shqetësuese të këtij rasti ishte qasja e sistemit ndaj vetë viktimës. Edhe pse gjykata i kishte dhënë të drejtën e banimit, në praktikë ajo u këshillua të strehohej te vëllezërit, ndërsa më 25 tetor iu ofrua vendosja në strehimore. Ajo refuzoi këtë të fundit, pasi pranimi i strehores do të nënkuptonte heqjen dorë nga shtëpia dhe nga fëmija që sapo i ishte besuar me vendim gjykate. Sistemi e detyroi një grua në rrezik të bënte një zgjedhje të pamundur mes të drejtave të saj ligjore dhe sigurisë fizike. Në praktikat e vendeve perëndimore, si në Gjermani apo Zvicër, funksionon parimi i kundërt: autoritetet policore kanë kompetencën ta largojnë menjëherë dhunuesin nga banesa për një periudhë të caktuar, ndërsa vendimet gjyqësore merren në një fazë të dytë, duke e zhvendosur barrën e pasojave tek autori dhe jo tek viktima. Ndonëse Kosova ka përafruar legjislacionin dhe ka nisur përdorimin e pajisjeve të mbikëqyrjes elektronike për personat nën masa mbrojtëse që nga dhjetori i vitit 2024, zbatimi i tyre në praktikë vazhdon të jetë tejet i kufizuar. Një ligj që mbetet vetëm në letër nuk mund të mbrojë askënd, por shërben thjesht për t'i falur qetësi shpirtërore burokracisë institucionale. Sipas statistikave të bëra publike në media, Arlinda Zekaj është gruaja e tetë që humb jetën dhunshëm në Kosovë gjatë këtij viti, kryesisht si viktimë e partnerëve apo ish-partnerëve të tyre. Me këtë rast tragjik, numri i grave të vrara nga anëtarët e familjes që nga viti 2010 ka arritur në 67. Përballë këtij fenomeni alarmant, përdorimi i thjeshtë i fjalës “rast” nuk mjafton më për të përshkruar përmasat e kësaj krizë shoqërore.