Betejë e paprecedentë në Kanada: Të rinjtë dërgojnë qeverinë në gjykatë për krizën klimatike

Një grup prej pesëmbëdhjetë të rinjsh kanadezë, të moshës 17 deri në 25 vjeç, kanë nisur një ballafaqim të bujshëm ligjor kundër ekzekutivit federal, duke e fajësuar atë për pasivitet të papranueshëm përballë sfidës globale të ndryshimeve klimatike. Seancat gjyqësore, të cilat kanë filluar në një gjykatë federale të Vankuverit, përbëjnë një gur prove për mënyrën se thellësia e drejtësisë kanadeze do të adresojë detyrimet shtetërore në ruajtjen e mjedisit dhe klimës. Sipas paditësve, qasja e dobët dhe politikat e pamjaftueshme klimatike të qeverisë shkelin hapur të drejtat e tyre themelore kushtetuese për jetë, liri dhe siguri personale, duke i lënë ata të pambrojtur ndaj pasojave shkatërruese të ngrohjes globale. “Dua që më në fund të jem në gjendje të flas në gjykatë dhe të më dëgjohet zëri”, deklaroi për agjencinë AFP Sadie Vipont, një nga paditëset 19-vjeçare nga Calgary. “E ardhmja dhe të drejtat tona ia vlejnë të luftohen”, shtoi ajo. Kjo betejë gjyqësore, e njohur tashmë gjerësisht si çështja La Rose, pritet të shtrihet përgjatë pesë javësh seancash intensive, pas një rrugëtimi procedurial shtatëvjeçar. Të rinjtë kërkojnë nga drejtësia që të detyrojë qeverinë të rrisë ritmin e zbati-mit të planit për uljen e gazeve serrë dhe të arrijë me sukses caqet e vendosura klimatike. Plani aktual i Kanadasë synon zvogëlimin e emetimeve në masën 40% deri në 45% brenda vitit 2030, në krahasim me standardet e regjistruara në vitin 2005. Megjithatë, administrata shtetërore ka pranuar së fundmi se vendi rrezikon të mos i përmbushë këto objektiva të parapara. Në kuadër të këtij procesi, mbrojtja e të rinjve ka paralajmëruar paraqitjen e dëshmive shkencore nga ekspertë të fushave të ndryshme, përfshirë mjekë pediatër, shkencëtarë dhe inxhinierë, të cilët do të dëshmojnë për ndikimin e dëmshëm të ndryshimeve klimatike në shëndetin mjekësor dhe fizik të brezit të ri. Valët e të nxehtit ekstrem, përmbytjet e shpeshta dhe zjarret masive në pyje renditen ndër fenomenet më shqetësuese që, sipas paditësve, kanë dëmtuar drejtpërdrejt përditshmërinë e tyre. Një nga dëshmitaret, Lauren Wright, me banim në provincën e Saskatchewanit, solli në vëmendje kujtimet e vështira nga zjarret e vitit 2015, kur tymi i dendur kishte pushtuar hapësira të tëra rajonale. “Më kujtohet në vitin 2015, kur pjesa veriore e Saskatchewanit ishte në flakë. Ajri ishte mbytës, nuk mund të merrnim frymë”, u shpreh ajo. Avokatja e paditësve, Catherine Boyce Parker, theksoi se ky shqyrtim i përputhshmërisë mes politikave klimatike të qeverisë federale dhe Kushtetutës përbën një precedent absolutisht unik në historinë juridike të Kanadasë. Ajo argumenton se, ndonëse çështjet e klimës shpesh zhvendosen në arenën politike, gjykatat kanë mandatin dhe detyrimin të ndërhyjnë sa herë që veprimet apo mosveprimet institucionale cënojnë të drejtat themelore të qytetarëve. Kjo nismë ligjore në Kanada pason një valë globale padish ku qytetarët dhe lëvizjet qytetare po u drejtohen sallave të gjyqit për të kërkuar llogaridhënie më të madhe klimatike nga qeveritë e tyre. Në Gjermani, gjatë vitit 2021, nëntë aktivistë shënuan një triumf historik kur Gjykata Kushtetuese Federale urdhëroi shtetin që të ashpërsonte objektivat klimatike, duke mbrojtur interesat dhe të drejtat e gjeneratave të ardhshme. Zhvillime të ngjashme juridike me vendime domethënëse janë regjistruar gjithashtu në Holandë dhe Korenë e Jugut, duke krijuar një praktikë të re ndërkombëtare. Sipas Maria Antonia Tigre, eksperte pranë Qendrës Sabin për Ligjin e Ndryshimeve Klimatike në Universitetin e Kolumbias, vendimi gjerman dhe opinionet këshillimore të Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë mbi detyrimet klimatike të shteteve pritet të shërbejnë si referenca kyçe gjatë shqyrtimit të kësaj çështjeje në Kanada. E gjithë kjo betejë ligjore po zhvillohet në një kohë kur skena politike dhe mjedisore e Kanadasë po kalon përmes tranzicionesh të rëndësishme, ndërkohë që zhvillimet e reja institucionale vijojnë të ndikojnë në dinamikat e qeverisjes vendase.