Kthesa historike në Beograd: Si tronditi Lista Studentore themelet e pushtetit dhe dilema e madhe për Kosovën

Në një sallë të improvizuar brenda një kompleksi biznesi në Beogradin e Ri, një numër i madh gazetarësh vendës dhe ndërkombëtarë përpiqen të sigurojnë një vend mes morisë së kamerave televizive. Është ora 21:30 dhe në selinë elektorale të Partisë Progresiste Serbe (SNS) mbretëron një heshtje e rëndë. Ndërkohë, në selinë e Listës Studentore, përmes ekraneve të telefonave të shumtë, dëgjohet qartë zëri i Aleksandar Vuçiqit gjatë daljes së tij të parë publike pas mbylljes së kutive të votimit. "Kemi humbur…", dëgjohet të thotë deri në këtë çast figura kryesore e skenës politike të vendit. Të pranishmit fillimisht ngurrojnë t'u besojnë veshëve, duke kërkuar sërish një konfirmim se ai vërtet pranoi humbjen. Atmosfera zëvendësohet menjëherë nga brohoritjet, këngët dhe tingujt e trumpetave, teksa gazetarët i bashkohen gëzimit të mbështetësve. Fjalimet janë të matura, ndërsa struktura qeverisëse që prej vitesh ka kontrolluar çdo segment të jetës politike dhe shoqërore në Serbi po përballet me një sfidë të paprecedentë. Në kulmin e festimeve dhe ceremonisë zyrtare, akademiku dhe kandidati për deputet, Radomir Shaiçiq, merr fjalën për të shpallur fitoren. "Sonte dëgjohet zëri i qytetarëve. Ata kanë treguar se asnjë pengesë nuk është më e madhe se vullneti i tyre dhe se asgjë nuk mund ta ndalë një popull që ka vendosur ta marrë fatin në duart e veta", u exprua ai. Sipas Shaiçiqit, populli ka dëshmuar ndërgjegjësim për vendin dhe kërkon transformim rrënjësor, si brenda kufijve të Serbisë, ashtu edhe përtej tyre. "Kjo është një fitore që dëshmon se Serbia mund të jetë ndryshe", tha ai nga foltorja. "Ajo nuk i përket një individi të vetëm, por gjithë qytetarëve të saj. Megjithatë, e dashur Serbi, ky triumf i madh mbart mbi supe edhe një përgjegjësi të jashtëzakonshme", shtoi ai. Kjo pikë shënon nisjen e dilemës thelbësore se çfarë do të sjellë ky ndryshim për qasjen e re politike të Serbisë ndaj fqinjëve të saj dhe, mbi të gjitha, në raport me çështjen e Kosovës. Për një periudhë të gjatë, Kosova nuk ka qenë në fokusin kryesor të mesazheve publike të lëvizjes studentore. Megjithatë, kur kjo lëvizje u shndërrua në një forcë politike konkurruese për zgjedhje, tema e Kosovës u shndërrua në një nga provat më domethënëse për të matur kufijtë e reformave që ajo premton. Një nga qëndrimet e para të spikatura u bë publik në muajin maj të këtij viti, gjatë një tubimi të mbajtur në Kragujevc, në Serbinë qendrore. Me atë rast u lexua një memorandum kushtuar Kosovës, i cili e cilësonte atë si pjesë të pandashme të Serbisë, duke vënë theksin te lidhjet identitare të serbëve dhe duke iu referuar Kushtetutës serbe. Dokumenti gjithashtu nënvizonte nevojën për zgjidhje institucionale që garantojnë mbrojtjen e të drejtave të serbëve. Një përmbajtje e tillë nxiti debate dhe reagime si në opinionin publik serb, ashtu edhe në Kosovë. Për mjaft qytetarë shqiptarë në Kosovë, referencat ndaj memorandumeve për të drejtat e serbëve sollën në kujtesë skenare të pakëndshme të ish-Memorandumit të Akademisë Serbe të Shkencave dhe Arteve (SANU) të vitit 1986, i cili trajtonte pozitën e serbëve në Jugosllavi dhe kundërshtonte ndryshimet kushtetuese që kishin zgjeruar autonominë e Kosovës dhe Vojvodinës. Nga ana tjetër, më 14 korrik 2026, studentët reaguan ashpër ndaj deklaratës së ministres Snezhana Paunoviq, e cila ishte shprehur se, sikur të ishte në vend të Slobodan Millosheviqit në vitin 1998, do të kishte ndërmarrë një "pastrim etnik të Kosovës" nga shqiptarët. "Në një shoqëri demokratike nuk mund të ketë asnjë justifikim për thirrjet drejt spastrimit etnik, qoftë kjo si hipotezë historike, mesazh politik apo qëndrim personal", theksohej në reagimin zyrtar të studentëve.