Partneriteti strategjik në rrezik: Çfarë humb Edi Rama nëse Aleksandar Vuçiq humbet pushtetin?

Vetëm një ditë para se t'u drejtohej kutive të votimit, presidenti serb Aleksandar Vuçiq gjeti hapësirën e nevojshme për t'i dalë në krah kryeministrit shqiptar Edi Rama, i cili po ballafaqohej me protestat e qytetarëve në Tiranë. Një lëvizje e tillë nuk ishte aspak e rastësishme. Për më shumë se një dhjetëvjeçar, kreu i Qeverisë shqiptare dhe udhëheqësi serb kanë ndërtuar një aleancë të ngushtë, e cila në Prishtinë shihet gjithnjë e më shumë si një shqetësim madhor. Nëse Vuçiqi pëson humbje gjatë kësaj mbrëmjeje, Rama do të mbetet pa mbështetësin e tij kryesor rajonal, pikërisht në kohën kur ndodhet nën presionin më të madh politik të mandatit të tij. Gjatë javës së kaluar, teksa Tirana ballafaqohej me valën më të ashpër të protestave, Vuçiqi e cilësoi Ramën si një ndër pasuritë më të mëdha të Shqipërisë. Në të njëjtën deklaratë publike, ai kritikoi ashpër protestuesit dhe dha paralajmërimin se zgjedhjet e parakohshme mund t'i kushtojnë kreut të ekzekutivit shqiptar humbjen e pushtetit. Është dukuri e rrallë që një lider i Serbisë të angazhohet publikisht për të mbrojtur një kryeministër shqiptar përballë pakënaqësive të qytetarëve të vet. Pikërisht ky veprim rikthen në vëmendje pyetjen që në Kosovë shtrohet prej vitesh: cili është faktori që e bën Edi Ramën kaq të rëndësishëm dhe të vlefshëm për aparatin shtetëror në Beograd? Në shtator të vitit 2023, gazetari i njohur i mediumit Frankfurter Allgemeine Zeitung për Evropën Juglindore, Michael Martens, duke analizuar qasjen e Ramës ndaj zhvillimeve në veri të Kosovës, vlerësoi se ai mund të jetë kryeministri më i favorshëm që Serbia ka pasur qysh nga epoka e Nikola Pashiqit. Ky krahasim me Pashiqin, një figurë që në historiografinë shqiptare ndërlidhet drejtpërdrejt me politikat hegjemoniste serbe, u shndërrua në një nga kritikat më të ashpra dhe më të përsëritura ndaj Ramës në Kosovë. Zërat kritikë e mbështesin këtë konstatim përmes një sërë qëndrimesh të mëparshme. Rama ka qenë, krahas Vuçiqit, arkitekti i nismës rajonale "Ballkani i Hapur", e cila u kundërshtua prerazi nga Kosova. Ai ka theksuar haptazi se ndan një vizion ndryshe nga Qeveria e Kosovës lidhur me dialogun me Serbinë, si dhe ka insistuar se Kosovës i takonte vendi në këtë nismë. Në korrik të këtij viti, përmes një interviste dhënë për Euronews Serbia, ai mbrojti sërish këtë platformë, duke argumentuar se ajo u bë cak sulmesh vetëm ngaqë pas saj qëndronin ai dhe Vuçiqi. Ilustrimi më i qartë dhe më i fundit daton në fillim të vitit 2026. Në mbyllje të muajit shkurt, Rama dhe Vuçiqi publikuan bashkërisht një opinion në faqet e Frankfurter Allgemeine Zeitung, dokument që në opinionin shqipfolës u pagëzua si "letra Rama–Vuçiq". Në këtë shkrim, të dy udhëheqësit nuk insistonin te anëtarësimi i plotë në Bashkimin Evropian. Përkundrazi, ata sugjeronin që vendet kandidate të integrohen me ritme më të shpejta në Tregun e Përbashkët dhe në hapësirën Schengen, por pa të drejtë vetoje, pa komisionerë e eurodeputetë shtesë, dhe pa sjellë ndryshime në mekanizmat e vendimmarrjes së BE-së. Në këtë material nuk kishte asnjë referencë apo përmendje për Kosovën, detaj ky që u vu në dukje menjëherë nga kritikët në Prishtinë. Sipas rrjetit BIRN, ky shkrim solli habi jo vetëm te qytetarët kosovarë dhe analistët e rajonit, por edhe brenda qarqeve të ngushta të dy liderëve. Ndërkohë, diplomatë të shteteve anëtare që mbështesin zgjerimin konsideruan se ky opinion i përbashkët dëmtoi përpjekjet e tyre për ta ruajtur besueshmërinë e procesit. Një profesor i intervistuar në Kosovë pati deklaruar se modeli i duhur i qasjes nga BE-ja mbetet integrimi në formë pakoje, duke përfshirë domosdoshmërisht edhe Kosovën. Ministri për Evropën dhe Punët e Jashtme të Shqipërisë, Ferit Hoxha, doli në mbrojtje të këtij teksti, duke ritheksuar se nuk bëhet fjalë për kurrfarë aleance apo nisme politike dypalëshe me Serbinë. Megjithëse pati edhe qasje që e mirëpritën këtë ide si një zgjidhje pragmatike për ngërçin e zgjerimit evropian, pyetja kryesore vazhdon të mbetet pa përgjigje: përse kreu i ekzekutivit shqiptar vendosi të trajtojë të ardhmen evropiane të rajonit në krah të presidentit të Serbisë, pikërisht në një dokument ku shteti tjetër shqiptar mungon plotësisht? Në një analizë të balancuar nuk mund të lihen pa u përmendur as argumentet që vetë Rama i përdor për t'u mbrojtur. Në nëntor të vitit 2014, gjatë vizitës së tij historike në Beograd, ai deklaroi hapur përballë homologut të tij serb se pavarësia e Kosovës është një realitet i pakthyeshëm.