Kriza e kërkimit shkencor: Shqipëria shënon zero doktorata në shkenca dhe teknologji për vitin 2023, fundi i listës në Europë

Sistemi arsimor dhe shkencor në Shqipëri përballet me një alarm të kuq, pasi vendi ynë renditet në vendin e fundit në të gjithë kontinentin Europian për sa i përket numrit të qytetarëve të rinj që janë pajisur me titullin shkencor të doktoraturës në fushat e shkencës, matematikës, informatikës, inxhinierisë, prodhimit dhe ndërtimit, duke u llogaritur në raport me popullsinë e re. Sipas shifrave zyrtare të publikuara nga zyra statistikore e Bashkimit Europian, Eurostat, gjatë vitit 2023 Shqipëria ka regjistruar saktësisht 0 të diplomuar me doktoratë për çdo 1 mijë banorë të grupmoshës 25–34 vjeç. Ky tregues është dukshëm më i ulët se mesatarja e Bashkimit Europian, e cila kap shifrën e 0.9 doktoratave për 1 mijë banorë, ndërkohë që edhe vitet paraardhëse janë karakterizuar nga nivele tejet minimale të mbrojtjes së doktoratave në këto disiplina kyçe në territorin tonë. Pozita e Shqipërisë duket tejet problematike edhe kur krahasohet me vendet e tjera të rajonit të Ballkanit Perëndimor. Gjatë vitit 2023, Serbia numëronte 0.5 të diplomuar me doktoratë për 1 mijë banorë të moshës 25–34 vjeç, ndërsa Mali i Zi dhe Maqedonia e Veriut raportonin nga 0.1 të diplomuar për të njëjtin numër banorësh. Në kontrast të plotë me realitetin shqiptar, ekonomitë më të zhvilluara të kontinentit shënojnë parametra dukshëm më të lartë. Zvicra mban vendin e parë me 1.9 doktorantë të diplomuar për 1 mijë banorë të së njëjtës grupmoshë, e ndjekur nga Franca dhe Luksemburgu me nga 1.3 të tillë. Ndërkohë, shtete si Gjermania dhe Suedia kanë regjistruar nga 1.1 doktorata për 1 mijë banorë. Statistikat e Eurostat-it fokusohen te një grup fushash akademike që konsiderohen si themelore për të matur fuqinë dhe aftësitë shkencore e teknologjike të ekonomisë së një shteti, ku bëjnë pjesë shkencat ekzakte, matematika, teknologjia e informacionit, inxhinieria, prodhimi industrial dhe ndërtimtaria. Analiza sipas gjinisë dëshmon se treguesit e vendit tonë kanë qëndruar në kufijtë minimalë përgjatë viteve të fundit. Përsa i përket gjinisë mashkullore, treguesi ishte 0 për 1 mijë banorë në vitin 2021, pati një rritje të lehtë në 0.1 gjatë vitit 2022, për t'u rikthyer sërish në kuotën zero në vitin 2023. Te femrat, treguesi u regjistrua në 0.1 si në vitin 2021 ashtu edhe në 2022, ndërsa përgjatë vitit 2023 zbriti gjithashtu në vlerën 0. Në hapësirën e Bashkimit Europian, diferencat gjinore në këtë fushë mbeten ende të dukshme. Për vitin 2023, numri i meshkujve të diplomuar me doktoratë në këto degë ishte 1.1 për 1 mijë banorë të grupmoshës 25–34 vjeç, ndërsa te gjinia femërore ky tregues ishte 0.7 për 1 mijë banorë. Për vitin 2024, mesatarja e bllokut europian ka shënuar një rritje të lehtë, duke arritur në 1.1 për 1 mijë te meshkujt dhe 0.8 te femrat. Megjithatë, në tabelat e publikuara nga Eurostat mungojnë të dhënat zyrtare për Shqipërinë përsa i përket vitit 2024. Këto tregues pasqyrojnë të dhënat zyrtare të Eurostat-it mbi numrin e të diplomuarve në nivelet e larta akademike, të cilat llogariten në raport me çdo 1 mijë banorë të moshës 25 deri në 34 vjeç. Ekspertët vlerësojnë se prania e ulët ose mungesa e plotë e doktorantëve në fushat shkencore përbën një pengesë serioze dhe një faktor pengues për mundësinë e vendit tonë për t'iu përshtatur transformimeve të domosdoshme teknologjike dhe industriale.