24 vite nga atentati me eksploziv ndaj gazetës: Si u dënua autori në minutën e fundit dhe misteret që mbeten të pazgjidhura

Kanë kaluar më shumë se dy dekada, por hijet e asaj ngjarjeje mbeten ende të freskëta. Pakoja e dyshimtë u nis të enjten, më 26 shtator 2002, dhe mbërriti në dyert e redaksisë sonë ditën e nesërme, të premten e 27 shtatorit. Brenda saj fshihej një granatë prodhimi rus i tipit F1, e cila i dha një rrezik të skajshëm jetës sime dhe të njerëzve të familjes. Ajo ditë ishte menduar të kalonte në qetësi familjare. Megjithatë, ndërhyrja e vëllait tim, i cili e hapi dërgesën nga ana e kundërt, shmangu në sekondë aktivizimin e mekanizmit shpërthyes. Një lëvizje krejtësisht e zakonshme mund të ishte shndërruar në një viktimë masive. Për plot 14 vite me radhë, dosja mbeti e bllokuar dhe pa autor. Ishte dhjetori i vitit 2016 kur drejtësia zvicerane arriti ta zbardhë ngjarjen përmes një përputhjeje të ADN-së, duke identifikuar dhe vënë në pranga Jeton Lleshin. Megjithatë, Policia Federale e Zvicrës zgjodhi ta bënte publike këtë arrestim vetëm në mes të vitit 2017. Procesi gjyqësor u kurorëzua në afatin e fundit të mundshëm ligjor, fiks para se të skadonte skadenca e parashkrimit 15-vjeçar për këtë vepër penale. Po të shtyhej edhe për njëzet e katër orë, autori do t'i kishte shpëtuar përgjithmonë drejtësisë. Gjykata Federale Penale në Bellinzona e shpalli fajtor Jeton Lleshin, duke e dënuar me dhjetë vite heqje lirie për veprën e vrasjes së mbetur në tentativë dhe në rrethana cilësuese. Ky rast bëri bujë aq të madhe sa detyroi ligjvënësit zviceranë të ndryshonin legjislacionin, duke e zgjatur afatin e parashkrimit për krime të ngjashme nga 15 në 30 vjet. Ndonëse vendimi gjyqësor vulosi peshën e rëndë të atij sulmi, ai nuk solli përgjigje për të gjitha pikëpyetjet e hapura. Kush qëndroi realisht prapaskenave të këtij atentati? A veproi Lleshi i vetëm apo kishte urdhërdhënës, financues apo bashkëpunëtorë që e mbështetën? Këto dilema vazhdojnë të kërkojnë përgjigje edhe sot e kësaj dite. Më vonë, në dritë dolën fotografi të Lleshit në krah të politikanit Rexhep Selimi, të shkrepura gjatë një tubimi me diasporën në Zvicër. Pas pyetjeve të mia publike, Selimi deklaroi se nuk kishte njohje me të, edhe pse portreti i tij i dukej i njohur. Sipas referencave të mia nga dokumentacioni i aktakuzës në Zvicër, rruga politike e Jeton Lleshit kishte kaluar përmes disa subjekteve: fillimisht i afruar me PDK-në, më pas pjesë e Lëvizjes Vetëvendosje, ndërsa në momentin e prangosjes rezultonte aktiv pranë radhëve të AAK-së. Këto lidhje dhe imazhe publike shërbyen si shtysë për të kërkuar sqarime të hapura. Sigurisht, një fotografi me një figurë politike apo anëtarësimi në një parti nuk përbën provë fajësie për krime penale; përgjegjësia mbetet gjithmonë individuale dhe kërkon prova të pakundërshtueshme. Pavarësisht kësaj, rrethanat e errëta të këtij sulmi meritojnë transparencë totale. Një tjetër plagë e hapur mbetet heshtja e pajustifikuar e një segmenti të mediave dhe e vetë institucioneve tona. Kur mediat prestigjioze zvicerane, si e përditshmja „Blick“, transmetuesi shtetëror SRF dhe Swissinfo, i kushtuan hapësirë të gjerë kronikës dhe ecurisë gjyqësore, opinioni publik shqiptar u përball me një indiferencë të pajustifikueshme ndaj kësaj ngjarjeje të rëndë. Për mua, kjo heshtje e pëчери ngre dyshime të thella mbi shkallën e pavarësisë editoriale dhe shkallën e ndikimit politik mbi shtypin. Një sulm me eksploziv kundër një mediumi duhet të alarmojë çdo strukturë demokratike, çdo organizatë të të drejtave të gazetarëve dhe çdo profesionist të fushës, pa bërë dallime politike apo anëshkrime ideologjike. Liria e informimit nuk mund të shërbehet me standarde të dyfishta. Kur rrezikohet jeta e një gazetari, në rrezik nuk është vetëm fati i një njeriu, por vetë e drejta fundamentale e shoqërisë për të vërtetën. Edhe pse drejtësia arriti ta dënojë ekzekutorin, misioni i zbulimit të së vërtetës së plotë mbetet ende i hapur pas plot 24 vitesh.