Nga malet e Mirditës në oborrin mbretëror të Sofjes: Historia e jashtëzakonshme e Lekë Margjinit

Lekë Margjini erdhi në jetë më 2 shkurt të vitit 1895 në fshatin Bulshar të Mirditës, në gji të një familjeje me kushte të vështira ekonomike. Arsimin fillor e kreu pranë institucionit fetar të ngritur nga abati i Mirditës, Prend Doçi, duke u dalluar për sukses të jashtëzakonshëm. Mësues i tij i parë ishte shkodrani Cin Gurakuqi. Gjatë asaj periudhe, mbreti i Bullgarisë, Ferdinandi, parashikonte rënien e pashmangshme të Perandorisë Osmane dhe ushqente ambicie për një Bullgari të madhe, e cila do të shtrihej edhe në disa territore shqiptare. Për këtë arsye, ai i shpalli shqiptarët si miq të vendit të tij. Pas një takimi me një familje shqiptare, monarku mori vendimin e rrallë që i biri i tij të mësonte gjuhën shqipe, duke dashur që princi të zotëronte jo vetëm gjuhën, por edhe trashëgiminë historike dhe traditat tona. Për realizimin e këtij plani, ai iu drejtua Perikli Cilit, i cili në atë kohë jepte lëndën e latinishtes dhe greqishtes së vjetër në gjimnazin e Sofjes dhe gëzonte autoritet në shkencë dhe shoqëri. Nëpërmjet ndërmjetësimit të konsullatës bullgare në Shkodër, Kallushëvi i kërkoi abatit Prend Doçi një djalosh malësor nga Oroshi, vend të cilin ai e konsideronte si një bastion të pathyeshëm në zemër të trojeve shqiptare. I riu do të strehohej dhe edukohej në mjediset e pallatit mbretëror, ku detyra e tij kryesore do të ishte t'i mësonte gjuhën shqipe trashëgimtarit të kurorës. Imzot Prend Doçi përzgjodhi Lekë Margjinin si nxënësin më të zotë të shkollës së tij dhe bindi familjen për ta lejuar djalin të ikte. Përfaqësues të caktuar nga abati, së bashku me familjarë, e përcollën 15-vjeçarin Leka deri në Kotorr, ku e priste ambasadori bullgar në Stamboll, Danef. Para se të nisej, abati ishte kujdesur që Leka të merrte edhe njohuri të gjuhës italiane nga Agustin Gurakuqi. Mirditasi i ri mbërrit në kryeqytetin bullgar i veshur me veshjen tradicionale të Mirditës. Atje ai u rrit dhe u arsimua brenda oborrit mbretëror, ndërsa abati kujdesej t'i dërgonte vazhdimisht literaturë në gjuhën shqipe për historinë dhe gjuhën tonë. Vetë princi bullgar shfaqi një interesim të veçantë për të kaluarën e Shqipërisë, me theks të veçantë te figura e heroit tonë kombëtar, Gjergj Kastrioti Skënderbeu. Me udhëzim të abatit, Leka vendosi kontakte me shqiptarët e diasporës në Bullgari dhe, që në vitet e para të jetës në pallatin mbretëror, u angazhua aktivisht në Lëvizjen Kombëtare Shqiptare. Duket se kjo veprimtari nuk gjeti ndonjë mbështetje të hapur nga mbreti Ferdinand. Vite më vonë, vetë Leka do të shprehej në kujtimet e tij: “Edhe për Shqipninë, si komb ngjitur me atë Maqedoninë, dëshirojmë një zgjim e përparim kulturor e shoqëror, me ngarkate me ndjenja e me besnikëri për lëvizjen kulturore e politike të shtypit kombëtar, qi kishte kryet e shtypshkronjës «Mbrothësia» e Kristo Luarasit.” Lekë Margjini jetoi në ambientet mbretërore në shoqërinë e princërve bullgarë, mes të cilëve edhe Borisit. Pas përfundimit të shkollës ushtarake, ai mori gradën e nëntogerit. Me shpërthimin e Luftës së Parë Botërore, ai u angazhua në luftime si pjesë e ushtrisë bullgare, njëlloj si princat e kurorës, përfshirë edhe Borisin. Ai luftoi në frontin e Selanikut kundër trupave greke dhe franceze përgjatë harkut kohor 1914–1918. Gjatë kësaj kohe, ai kreu gjithashtu studimet në Akademinë Ushtarake të Sofjes, ndërsa në vitin 1919, menjëherë pas përfundimit të luftës, mbante gradën e kapitenit. Pas miratimit të Traktatit të Neuilly-sur-Seine, struktura e forcave të armatosura bullgare u shpërbë. Në vitin 1920, kapiten Lekë Margjini u kthye në Atdhe dhe, në vitin 1921, iu njoh grada e togerit. Ai u caktua pranë një toge të ushtrisë shqiptare dhe u rreshtua në krah të ushtarakëve që dolën në mbrojtje të Kongresit të Lushnjës. Ai shërbeu si oficer në viset veriore të vendit dhe mori pjesë aktive në operacionin për shuarjen e kryengritjes së Mirditës gjatë vitit 1921. Gjatë vitit 1922 u gradua sërish kapiten dhe u emërua në krye të repartit ushtarak në Va-Spas, në një pozicion përballë trupave serbe që vepronin në atë zonë në atë periudhë. Pas një kohe të shkurtër, ai u kthye në vatrat e tij.