Afrimi i Beogradit me Teheranin në fushën e IA-së vë Serbinë në shënjestër të Uashingtonit

Ndërsa në Senatin amerikan po diskutohet intensivisht një paketë sanksionesh ndaj zyrtarëve serbë për shkak të lidhjeve me Rusinë, Kinën dhe Iranin, Beogradi ka zgjedhur të thellojë bashkëpunimin me Teheranin në sektorin e teknologjisë së informacionit dhe inteligjencës artificiale (IA). Ky partneritet u formalizua në shkurt të vitit 2025 përmes një memorandumi bashkëpunimi. Që nga ajo kohë, palët kanë ndërmarrë hapa konkretë për zbatimin e marrëveshjes, duke përfshirë krijimin e një komiteti të përbashkët dhe vizita të nivelit të lartë mes ministrave të të dyja qeverive për të zgjeruar fushat e veprimit. Shtetet e Bashkuara, të cilat janë në një konflikt të hapur me Iranin që nga 28 shkurti, po e vëzhgojnë me shqetësim këtë afrim. Teherani ndodhet gjithashtu nën sanksione të rrepta nga Bashkimi Evropian, një bllok drejt të cilit Serbia aspiron të anëtarësohet. Në Senatin amerikan është paraqitur një nismë dypartiake, e iniciuar nga senatori republikan Chuck Grassley dhe kolegu i tij demokrat, Richard Blumenthal, e cila kërkon vendosjen e sanksioneve financiare dhe kufizimeve të vizave për zyrtarët serbë. Në tekstin e kësaj nisme theksohet se Serbia ka forcuar lidhjet teknologjike dhe politike me Iranin, pavarësisht presionit ndërkombëtar mbi këtë të fundit. Paradoksi qëndron në faktin se në Serbi janë të pranishme kompani të mëdha amerikane që zhvillojnë inteligjencë artificiale. Madje, në tetor, Beogradi zyrtar iu bashkua partneritetit të udhëhequr nga SHBA-ja përmes Deklaratës së Përbashkët për Partneritetin për Mundësitë në Fushën e Inteligjencës Artificiale. Eksperti i IA-së, Aleksandar Linc Gjorgjeviq, ka shprehur skepticizëm mbi përfitimet teknologjike që Irani mund t’i ofrojë Serbisë në këtë drejtim. Historiku i këtij bashkëpunimi zë fill në shkurt të vitit 2025, kur ministri iranian i Telekomunikacionit, Seyed Sattar Hashemi, vizitoi Serbinë. Ai nënshkroi një memorandum me ish-ministrin serb, Dejan Ristiq, që përfshinte sigurinë kibernetike, qeverisjen elektronike dhe zhvillimin e IA-së. Ristiq kishte shprehur interes për një veprim të përbashkët në tregjet e treta. Në fillim të korrikut, ministri aktual serb i Informacionit dhe Telekomunikacionit, Boris Bratina, zhvilloi një takim në Teheran me homologun Hashemi për të konkretizuar formimin e komitetit për zbatimin e marrëveshjes. Kjo vizitë u shoqërua me polemika të forta në Perëndim, pasi ministri serb përfaqësoi vendin e tij në ceremoninë mortore të udhëheqësit suprem iranian, ajatollah Ali Khamenei, i cili humbi jetën gjatë sulmeve me raketa amerikane.