Ndryshimi i doktrinës: Irani vë në diskutim tabunë për armët bërthamore mes tensioneve të larta

Dikur një temë e ndaluar dhe e paimagjinueshme për t’u diskutuar publikisht, çështja e zhvillimit të armëve bërthamore është shndërruar në një temë debati të hapur në Iran. Për një kohë të gjatë, autoritetet iraniane janë mbështetur te fetvaja e ish-udhëheqësit suprem, ajatollah Ali Khamenei, e cila ndalonte rreptësisht krijimin e armëve të shkatërrimit në masë, duke insistuar vazhdimisht se programi i tyre bërthamor ka ekskluzivisht karakter civil. Megjithatë, përballë një konflikti të zgjatur me Shtetet e Bashkuara, ky qëndrim ka ndryshuar. Sot, thirrjet nga ligjvënës dhe zyrtarë të lartë të sigurisë për pajisjen e vendit me një bombë bërthamore nuk shihen më si një tabu, por si një mundësi reale. Pas tetë muajsh luftë, tensionet janë përshkallëzuar, veçanërisht pas raportimeve se Uashingtoni po vlerëson mundësinë e sulmeve ndaj objektit nëntokësor 'Mali Pickaxe', ku mendohet se Irani ka zhvendosur mijëra centrifuga. Kjo klimë pasigurie është reflektuar edhe në deklaratat e zyrtarëve të lartë. Kamal Kharazi, këshilltar i ndjerë i Khameneit, kishte paralajmëruar gjatë vitit 2024 se Teherani mund të rishikojë doktrinën e tij bërthamore nëse ndihet i kërcënuar ekzistencialisht. Një situatë e tillë është krijuar që prej 28 shkurtit, ditës kur nisi lufta, gjatë së cilës një valë sulmesh shkaktoi vdekjen e ajatollah Khameneit dhe një pjese të konsiderueshme të elitës ushtarake dhe të sigurisë së vendit. Aktualisht, operacionet ushtarake të SHBA-së janë përqendruar te presioni ekonomik dhe bllokada detare, ndërsa diplomacia ka ngecur. Presidenti amerikan, Donald Trump, ka refuzuar propozimin iranian për armëpushim dhe rihapje të Ngushticës së Hormuzit, duke kërkuar një reduktim domethënës të kapaciteteve të pasurimit të uraniumit, kërkesë e mbështetur edhe nga nënpresidenti JD Vance. Historikisht, Irani është palë në Traktatin për Mospërhapjen e Armëve Bërthamore (NPT) që nga viti 1970 dhe në vitin 2015 nënshkroi marrëveshjen JCPOA, e cila kufizonte programin bërthamor në këmbim të heqjes së sanksioneve. Megjithatë, pas tërheqjes së njëanshme të SHBA-së nga ky pakt në vitin 2018, Teherani ka përshpejtuar ndjeshëm procesin e pasurimit të uraniumit. Pas sulmeve ajrore të qershorit të kaluar dhe përshkallëzimit të mëtejshëm më 28 shkurt, pozicioni i Iranit është bërë gjithnjë e më sfidues. Ahmad Bakhshayesh Ardestani, anëtar i Komisionit për Sigurinë Kombëtare në Parlamentin iranian, është ndër zërat që po nxisin këtë ndryshim të kursit, duke e bërë çështjen e armëve bërthamore një pikë kthese kritike në gjeopolitikën rajonale.