Kush ka autoritetin suprem mbi Gjykatën Speciale: Përplasja mes Kuvendit dhe drejtësisë ndërkombëtare

Më 20 tetor, kryetarja e Dhomave të Specializuara, Ekaterina Trendafilova, publikoi një videomesazh kushtuar pavarësisë së institucionit që ajo drejton. Ky veprim nxiti reagime të menjëhershme brenda pak orësh nga Organizata e Veteranëve të Luftës së UÇK-së dhe deputeti i PDK-së, Përparim Gruda, ndërsa gjatë mbrëmjes foli edhe kryetari i NISMA-s, Fatmir Limaj. Në dukje, kjo dukej si një përplasje deklaratash. Në thelb, megjithatë, bëhet fjalë për dilemën kyçe që do të përcaktojë fatin e legjislacionit të ri për Specialen: kur Kuvendi i Kosovës ndryshon ligjin për një gjykatë që vetë e ka themeluar, kush gëzon fjalën e fundit? Ekaterina Trendafilova nuk e përmodhi shprehimisht ligjin e ri në fjalë. Ajo theksoi se gjykata po ballafaqohet me dezinformata lidhur me pavarësinë e saj, duke shtuar se mandati po ushtrohet pa ndikime politike dhe se puna do të vijojë pavarësisht çdo presioni të jashtëm. Ajo përfundoi duke kërkuar që të gjithë aktorët të përmbushin obligimet e tyre, duke vlerësuar se kritikat ndaj vendimeve janë legjitime në një shoqëri demokratike, por askush nuk ka të drejtë t'u diktojë gjykatësve mënyrën se si duhet ta interpretojnë dhe zbatojnë ligjin. Nga ana e saj, OVL-UÇK u kundërpërgjigj duke e cilësuar si të pazakontë faktin që një gjykatë pretendon të përzgjedhë vetë ligjin që e rregullon atë. Organizata kujtoi se në Kosovë ligjet miratohen ekskluzivisht nga Kuvendi dhe se Dhomat e Specializuara ekzistojnë vetëm falë këtij themelimi, çka do të thotë se ato nuk mund të kenë pushtet mbi institucionin që i solli në jetë. Përparim Gruda e shtroi të njëjtin argument, por përmes një gjuhe të mirëfilltë juridike. Ai pranoi se askush nuk mund t'i diktojë gjykatës interpretimin e ligjit, por sqaroi se gjykata nuk mund të vendosë se cilin ligj dëshiron të zbatojë. Sipas tij, në momentin që ligji i ri hyn në fuqi, ai është i detyrueshëm për t'u zbatuar nga institucioni i drejtësisë. Në një këndvështrim tjetër, Fatmir Limaj e interpretoi ndryshe videon e Trendafilovës. I ftuar në emisionin "FIVE" në televizionin Dukagjini, ai e vlerësoi daljen e saj publike si një zhvillim pozitiv dhe si sinjalin e parë të ndikimit të ligjit të ri, pasi sipas tij ajo u detyrua të flasë publikisht pas një periudhe të gjatë heshtjeje ndaj qytetarëve. Limaj shtoi se ajo u tregua e matur duke mos e komentuar drejtpërdrejt ligjin, me argumentin se ajo nuk ka kompetencë të interpretojë aktet ligjore të miratuara nga Kuvendi i Kosovës. Vlen të ceket se Limaj është ndër shtatë figurat e UÇK-së të përmendura në aktgjykimin e 16 shtatorit si pjesë e ndërmarrjes së përbashkët kriminale, megjithëse ai nuk është i akuzuar dhe, siç thuhet qartë në përmbledhjen e aktgjykimit, gëzon plotësisht prezumimin e pafajësisë. Argumenti i Kuvendit të Kosovës mbështetet mbi baza solide juridike. Dhomat e Specializuara janë pjesë integrale e sistemit të drejtësisë në vend dhe funksionojnë falë vullnetit të Kuvendit, i cili më 3 gusht 2015 votoi nenin 162 të Kushtetutës dhe Ligjin për Dhomat e Specializuara dhe Zyrën e Prokurorit të Specializuar. Paragrafi i parë i nenit 162 përcakton qartë se organizimi, funksionimi dhe juridiksioni i këtyre dhomave rregullohen me këtë nen dhe me ligj të veçantë. Ky është themeli i tezës së PDK-së: nëse juridiksioni përcaktohet me ligj, atëherë Kuvendi që e ka miratuar atë, ka gjithashtu të drejtë ta ndryshojë. Në përputhje me këtë, Kuvendi ndërmori hapa konkretë. Sipas tekstit të ligjit të miratuar më 6 tetor, Dhomat dhe Prokuroria e Specializuar humbasin juridiksionin lëndor mbi krimet e përgjithshme të luftës, krimet kundër njerëzimit apo dhunën politike të kryer në Kosovë, të cilat nuk lidhen drejtpërdrejt me pretendimet e raportit të Dick Martyt për trafikimin e organeve. Gjithashtu, periudha para 1 korrikut 1999 largohet nga juridiksioni i tyre, dënimi maksimal kufizohet në 15 vjet heqje lirie, kurse të dënuarve i mundësohet vuajtja e dënimit brenda territorit të Kosovës, shoqëruar me të drejtën e faljes nga presidenti. Gruda e zgjeron këtë qasje edhe te aspektet e tjera më të ndjeshme të ligjit të ri, duke e lidhur atë ngushtë me kompetencat kushtetuese dhe ligjore që derivojnë nga neni 162.