Zbulimi i bujshëm i shkencëtarëve: Grimcat radioaktive të Çernobilit sfidojnë kohën dhe mjedisin

Katër dekada pas aksidentit më të rëndë bërthamor në historinë njerëzore, një ekip studiuesish po heq petkun e misterit nga grimcat radioaktive të lëshuara në Çernobil. Qëllimi kryesor është të zbardhet se çfarë ka mbetur nga lënda djegëse e shpërndarë dhe si paraqitet gjendja e saj aktuale. Kuptimi i qartë se si këto mbetje kanë mbijetuar dekada të tëra ndaj kushteve të ndryshme atmosferike dhe mjedisore përbën një gur themelor për sigurinë e reaktorëve të ardhshëm bërthamorë. Po ashtu, kjo analizë ndihmon në përcaktimin e afatit kohor se kur zona e Çernobilit mund të jetë sërish e banueshme apo e vizitueshme pa pasur nevojë për veshje mbrojtëse. Rezultatet e hulumtimit treguan se struktura e pluhurit radioaktiv shfaq një qëndrueshmëri të jashtëzakonshme, shumë më të lartë sesa mendohej dikur. Ky fenomen dëshmon se pjesa dërrmuese e substancës radioaktive vazhdon të mbetet e izoluar në brendësi të tyre. Këto përfundime shkencore u bënë publike nga ekspertët e Universitetit Leibniz në Hanover dhe qendrës kërkimore Helmholtz-Zentrum Dresden-Rossendorf (HZDR) në Gjermani, ndërsa materiali i plotë u publikua në faqet e revistës prestigjioze Journal of Hazardous Materials. Gjatë këtij projekti u shqyrtuan gjithsej gjashtë grimca të lëndës djegëse, të ndara në tri grupe të ndryshme në varësi të fatit të tyre gjatë çastit të shpërthimit. Për shembull, disa prej tyre kishin pësuar shkrirje duke u lidhur ngushtë me mbështjellësin e zirkoniumit. "Ekzistojnë tri klasa të këtyre grimcave. Së pari, ka grimca që mbeten kimikisht dhe fizikisht shumë të ngjashme me lëndën djegëse bërthamore, dyoksidin e uraniumit. Pastaj, ka grimca që janë pjesërisht ose plotësisht të veshura me një shtresë zirkoniumi, ose janë shkrirë plotësisht me të. Lloji i tretë u formua kur moderatori i grafitit mori flakë", saktëson fizikanti Tobias Weissenborn nga Universiteti Leibniz. Secila prej këtyre kategorive posedon një përbërje kimike unike, e cila përcakton edhe ritmin dhe mënyrën e shpërbërjes së tyre. Mostrat, me përmasa mikroskopike nga 8 deri në 50 mikrometra, u grumbulluan brenda kufijve të Zonës së Përjashtimit të Çernobilit. Për të depërtuar në strukturën e brendshme të këtyre grimcave, shkencëtarët aplikuan një metodë të avancuar të njohur si analiza me difraksion. Kjo teknikë mundëson zbulimin e strukturës kristalore atomike përmes mënyrës se katër rrezet X reflektohen nga ajo. Të dhënat e siguruara në të tria llojet e grimcave dëshmuan se bërthama që mban karburantin bërthamore ka ruajtur integritetin e saj në masë të madhe. Kjo vërteton një rezistencë kimike dukshëm më të lartë krahasuar me parashikimet e mëparshme teorike. Njëkohësisht, ky studim i ka pajisur hulumtuesit me një panoramë më të gjerë mbi ndërtimin e këtyre grimcave, duke hedhur dritë veçanërisht mbi ndikimin që pati katastrofa dhe reaksionet pasuese kimike zinxhir në transformimin e kristaleve të karburantit.