Arritje historike në Matkë: Shpella “Vrello” shpallet më e thellë në botë pas vendosjes së rekordit të ri

Kanioni i Matkës është shndërruar në qendrën e vëmendjes ndërkombëtare, pasi shpella nënujore “Vrello” ka rrëmbyer zyrtarisht primatin si shpella nënujore më e thellë e eksploruar në glob. Ky sukses i jashtëzakonshëm u arrit falë një ekspedite të quajtur “Vrello 2026”, ku një grup zhytësish speleologë preku thellësinë marramendëse prej 338 metrash. Me këtë rezultat, harta botërore e speleologjisë përditësohet, duke nxjerrë në krye “Vrellon” dhe lënë pas rivale të njohura si Font Estramar në Francë dhe Elefante Bianco në Itali. Sipas informacioneve të bëra publike nga Klubi i Zhytjes Speleologjike “Vrello”, operacioni u zhvillua nga data 10 deri më 17 tetor. Në këtë mision morën pjesë 15 ekspertë ndërkombëtarë të zhytjes nga Maqedonia e Veriut, Polonia dhe Italia. Arritja e 338 metrave shënon një kapërcim prej 51 metrash krahasuar me kufirin e mëparshëm prej 287 metrash. Kjo ekspeditë ka hyrë zyrtarisht në histori duke vendosur tri rekorde të njëkohshme botërore: shpella më e thellë e eksploruar ndonjëherë nga njeriu, zhytja më e thellë e realizuar brenda një mjedisi shpellor, si dhe zhytja më e thellë në këtë kategori ujërash të hapura. Krahas thyerjes së rekordit të thellësisë, ekspedita solli në dritë edhe dy korridore të reja nënujore që nuk ishin dokumentuar më parë. Këto zbulime pasuruan ndjeshëm topografinë e këtij ekosistemi nënxhuror. Në total, u eksploruan mbi 150 metra kanale të reja, të cilat ndihmojnë në një kuptim më të thellë të strukturës komplekse të “Vrellos”. Korridori i parë i sapozbuluar ndodhet rreth 300 metra larg hyrjes, në një thellësi prej 33 metrash, me një shtrirje prej afërsisht 100 metrash. Ky kanal përfundon në 10 metra thellësi duke u lidhur me degëzimin e fundit që daton që nga viti 2000. Ndërkohë, kanali i dytë u pikas në 170 metra thellësi, ka një gjatësi prej 30 metrash dhe bashkohet me kanalin kryesor në kuotën e 185 metrave. “Gjatë ekspeditës, përveç eksplorimit të thellësisë së shpellës, ekipet e zhytësve nga Polonia dhe Maqedonia zbuluan edhe dy kanale të reja, të cilat ndryshuan hartën e shpellës dhe gjatësinë e saj totale. Në speleologji, gjatësia e një shpelle llogaritet duke përfshirë të gjitha kanalet. Përveç 51 metrave të rinj të arritur në thellësi, nga 287 në 338 metra, gjatësia totale e kanaleve të reja të eksploruara gjatë kësaj ekspedite është më shumë se 100 metra, duke e çuar në mbi 150 metra gjatësinë e pjesëve të reja të eksploruara të shpellës”, bëjnë të ditur nga Klubi i Zhytjes Speleologjike “Vrello”. Nga klubi theksojnë se identifikimi i këtyre kalimeve të reja ka një peshë të veçantë shkencore për shkak të ndërlikueshmërisë që karakterizon rrjetin nënujor të shpellës. Sfida madhore e kësaj arritjeje iu besua zhytësit speleolog polak, Bartlomiej Pitala, i cili realizoi zhytjen historike. I gjithë aksioni zgjati plot nëntë orë. Siguria e tij gjatë ngjitjes dhe kthimit u garantua nga 12 zhytës të specializuar që prisnin në pika dhe thellësi strategjike të shpellës, ndërsa në sipërfaqe funksiononte një grup i mirëorganizuar mbështetjeje mjekësore dhe logjistike. “Zhytja përfundimtare, gjatë së cilës u arrit rekordi në shpellë, zgjati nëntë orë dhe ishte planifikuar e organizuar me kujdes. Operacioni u monitorua nga 12 zhytës, të cilët ishin vendosur në kohë të ndryshme, në lokacione dhe thellësi të ndryshme, si zhytës të sigurisë, duke ndjekur daljen e sigurt të Bartlomiej Pitalës”, thuhet në njoftimin e klubit. Për të garantuar mbrojtjen maksimale të ekipit, në gatishmëri të plotë qëndruan strukturat mbështetëse. Gjatë kësaj kohe, funksionoi dhoma hiperbarike me personel mjekësor të trainuar posaçërisht për raste të dekompresionit, njësia e helikopterëve e Ministrisë së Punëve të Brendshme, si dhe ekipet e zhytjes pranë njësisë speciale “Tigri”, të pajisura me mjetet e duhura lundruese.