Raporti i FMN-së: Shqipëria nuk ka shfrytëzuar potencialin e plotë ekonomik për t'iu afruar Bashkimit Europian

Pavarësisht se ka regjistruar një ecuri pozitive me një mesatare vjetore prej rreth 4,4% përgjatë harkut kohor 2000–2024, treguesit financiarë të vendit tonë dëshmojnë se nuk është realizuar plotësisht mundësia për të zbutur hendekun e zhvillimit me bllokun e Bashkimit Europian. Në dokumentin e publikuar në tetor 2026, të titulluar “Perspektiva Ekonomike Rajonale: Europa – Zgjedhja e rritjes ekonomike: Reforma për inovacion, zgjerim dhe qëndrueshmëri”, Fondi Monetar Ndërkombëtar (FMN) vë në dukje se shtetet e Ballkanit Perëndimor, ku përfshihet edhe Shqipëria, kanë hapësira të gjera për të përshpejtuar procesin e konvergjencës. Kjo mund të arrihet sidomos përmes ndryshimeve strukturore që nxisin produktivitetin dhe përfshirjes më të thellë në integrimin europian. Përmes skemës analitike “Përfitimet e parealizuara nga konvergjenca: Moldavia dhe Ballkani Perëndimor”, institucioni financiar ndërkombëtar bën një paralelizëm mes ecurisë mesatare vjetore të shteteve europiane gjatë periudhës 2000–2024 dhe pikës së tyre nisëse të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB) për frymë. Kjo metodologji bazohet te parimi i konvergjencës, ku kombet me të ardhura më modeste gëzojnë avantazhin e një ritmi më të shpejtë zhvillimi krahasuar me tregjet e avancuara, duke shfrytëzuar risitë teknologjike, kapitalin dhe metodat e prodhimit që tashmë funksionojnë suksesshëm në ekonomitë më të fuqishme. Në vitin 2000, Shqipëria figuronte mes vendeve kontinentale me pikënisjen më të ulët të PBB-së për frymë. Megjithatë, gjatë 24 viteve në vijim, shpejtësia e zgjerimit ekonomik rezultoi e pamjaftueshme për të përmbushur pritshmëritë e një afrimi më të ndjeshëm me shtetet e zhvilluara. Sipas skemës grafike të FMN-së, Shqipëria vendoset nën vijën e pritur që lidh nivelin fillestar të të ardhurave me zgjerimin mesatar ekonomik. Ky tregues tregon se, duke pasur parasysh bazën e ulët nga e cila u nis, tregu shqiptar kishte kapacitetet për të shënuar hapa më të shpejtë përpara. Interes të veçantë paraqet edhe krahasimi me rajonin e Europës Qendrore dhe Lindore. Për shembull, Lituania, e cila kishte një PBB për frymë më të lartë se Shqipëria në nisje të mijëvjeçarit, arriti një rritje mesatare prej afro 4,6%, duke lënë pas ritmin shqiptar prej 4,4%. Edhe Rumania e Bullgaria, që u bënë pjesë e Bashkimit Europian në vitin 2007, shënuan shifra të larta rritjeje prej rreth 4,2% dhe 4,1% në vit, pavarësisht se pozita e tyre nisëse ishte më e favorshme se e Shqipërisë. Brenda hapësirës së Ballkanit Perëndimor, vendi ynë ka shfaqur ndër ritmet më të shpejta të zhvillimit përgjatë viteve të analizuara. Përkundër nesh, Serbia ka shënuar mesatarisht 3,7% në vit, Kosova 3,5%, Bosnjë-Hercegovina 3,4%, Maqedonia e Veriut 2,9% dhe Mali i Zi 2,8%. Megjithatë, ky avantazh relativ i Shqipërisë karshi fqinjëve nuk ka mjaftuar për të shlyer distancën e thellë të zhvillimit me shtetet anëtare të BE-së. Ky është një ndër përfundimet kryesore që nxjerr në pah analiza e FMN-së, ku Ballkani Perëndimor dhe Moldavia pozicionohen përgjithësisht nën parametrat e pritshëm mes të ardhurave fillestare dhe ekspansionit ekonomik. Në të njëjtin raport, institucioni argumenton se modeli zhvillimor i Europës Qendrore, Lindore dhe Juglindore ka korrur suksese falë afrimit me BE-së, rritjes së prodhimit dhe shtimit të kapitalit. Megjithatë, qëndrueshmëria e këtij modeli po sfidohet nga ngadalësimi i eksporteve të industrisë, tejkalimi i rritjes së pagave mbi atë të produktivitetit, mbivlerësimi i kursit real të këmbimit, tkurrja e investimeve të huaja direkte dhe shtimi i konkurrencës globale. Sipas FMN-së, këto fenomene po bëhen të dukshme jo vetëm në Europën Qendrore dhe shtetet baltike, por edhe më gjerë në rajon.