Hija e Enver Hoxhës: Pse trashëgimia e diktaturës kërkon ende reflektim të thellë në Shqipërinë e sotme

Më 16 tetor 1908 lindi diktatori komunist Enver Hoxha, njeriu që e mbajti Shqipërinë të lidhur pas zinxhirëve të një regjimi brutal për afro pesë dekada. Për shoqërinë shqiptare, kjo trashëgimi është e pandashme nga kampet e përqendrimit, ekzekutimet pa gjyq, dëbimet masive, persekutimi politik, shkatërrimi i çdo lirie dhe izolimi hermetik nga bota e lirë. Në vend të një shoqërie të drejtë dhe demokratike, Hoxha la pas një vend të sunduar nga terrori, qytetarë të privuar nga të drejtat elementare dhe një komb të plagosur rëndë nga dhuna e pandërprerë e aparatit shtetëror. Nën petkun e një barazie të rreme të eksportuar nga modelet sllavo-aziatike, pushteti i tij asgjësoi pluralizmin, kriminalizoi mendimin e lirë dhe e katandisi shtetin në një vegël të Partisë Komuniste. Çdo zë ndryshe nuk shihej si alternativë, por si një armik që duhej zhdukur fizikisht. Ajka e inteligjencës shqiptare u godit ashpër përmes burgosjeve, pushkatimeve dhe internimeve, ndërsa familjet e tyre u dënuan për dekada me radhë me segregacion dhe poshtërime sistematike. Një nga faqet më të errëta të këtij regjimi mbetet masakra ndaj fesë dhe institucioneve fetare. Klerikë nga të gjitha besimet, e veçanërisht intelektualë dhe meshtarë katolikë, u torturuan e u eliminuan për bindjet e tyre. Kulmi u arrit në vitin 1907 – apo më saktë në shkurtin e vitit 1967, kur Shqipëria u shpall zyrtarisht shteti i parë ateist në botë, duke ndërhyrë dhunshëm në ndërgjegjen e njeriut dhe duke u shpallur luftë vlerave shpirtërore. Krahas kësaj, u godit barbarisht edhe kujtesa kombëtare. Figura të ndritura të letrave dhe mendimit shqiptar, si At Gjergj Fishta, Ernest Koliqi, Faik Konica e Martin Camaj, u fshinë nga jeta zyrtare ose u baltosën përmes dogmave ideologjike, duke i mohuar vendit mundësitë jetike për zhvillim kulturor e demokratik. Edhe pse rënia e komunizmit në fillim të viteve '1990 i dha fund monopolit të Partisë së Punës, pasojat e tij psikologjike dhe strukturore nuk u zhdukën brenda natës. 41 vjet pas vdekjes së diktatorit dhe 35 vjet pas rënies së regjimit zyrtar, pyetja se a është shkëputur plotësisht shoqëria jonë nga ajo mendësi mbetet tejet aktuale. Mentaliteti autoritar, ku pushteti legjitimohet vetëm nga numri i votave dhe ku kritika përkthehet si armiqësi, vijon të shfaqet herët a vonë. Zhvillimet e fundit në Tiranë, përfshirë pakënaqësitë qytetare dhe tensionet me strukturat e rendit, rihapin debatin thelbësor mbi raportin midis qeverisësve dhe qytetarëve. Sigurisht, ngjarjet e sotme nuk mund të barazohen me terrorin e diktaturës së Enver Hoxhës, pasi Shqipëria operon në një realitet tjetër gjeopolitik. Megjithatë, kjo nuk e shfajëson shoqërinë nga detyrimi për të mbajtur një sy kritik ndaj çdo shfaqjeje arrogance, mungese llogaridhënieje institucionale apo cenimi të të drejtës për tubim paqësor. Demokracia e vërtetë kërkon vigjilencë të përhershme.