Rrugëtimi evropian i Malit të Zi: Cilat janë kushtet e rrepta të Zagrebit dhe ku ka ngecur Podgorica?

Përballë aspiratave të Malit të Zi për t'u bërë pjesë e Bashkimit Evropian, Kroacia ka vendosur një sërë kushtesh të qarta, të cilat përfshijnë ndjekjen penale të krimeve të luftës, ndryshimin e emrit të pishinës në Kotor, kthimin e anijes, si dhe shlyerjen e dëmshpërblimeve për ish-të burgosurit e kampeve. Sipas një dokumenti zyrtar, këto çështje të hapura duhet domosdoshmërisht të marrin një zgjidhje përfundimtare përpara se fqinji rajonal të finalizojë procesin e anëtarësimit në BE. Nga ana e tij, Zagrebi vlerëson se ky progres është i pazëvendësueshëm për të garantuar një konsensus të gjerë publik, politik dhe parlamentar brenda Kroacisë, duke përfshirë edhe ratifikimin e traktatit të anëtarësimit të Malit të Zi. Këto kushte ndërlidhen ngushtë me mbylljen e suksesshme të kapitujve kyç të negociatave, konkretisht kapitullit 23 që i përket gjyqësorit dhe të drejtave themelore, si dhe kapitullit 31 për politikën e jashtme, sigurinë dhe mbrojtjen. Përballë kësaj situate, shtrohet pyetja se në çfarë pike ndodhet aktualisht realizimi i këtyre detyrimeve dhe çfarë hadrash ka ndërmarrë Podgorica zyrtare për mosmarrëveshjet e pazgjidhura me shtetin kroat? Sa i përket kërkesës së parë lidhur me kampin e Morinjit, disa nga detyrimet kanë nisur të jetësohen tashmë. Mali i Zi ka filluar t'u paguajë kompensime financiare shtetasve kroatë të mbajtur në atë kamp lufte qysh nga viti 2014. Avokati Zdravko Begoviq, i cili ka mbrojtur një numër të madh të të burgosurve të Morinjit, bën të ditur se çështjet gjyqësore kanë marrë tashmë një epilog me vendime të formës së prerë mbi baza të ndryshme ligjore. “Gjithçka është paguar. Ata madje kanë ardhur në Mal të Zi dhe kanë dëshmuar për të gjitha këto”, ka deklaruar Begoviq, duke shtuar se shumat kanë qenë të ndryshme, nga më të voglat tek ato më të lartat. Sipas tij, për shumat më modeste, disa klientë kanë kërkuar përgatitjen e ankesave për Gjykatën e Strasburgut, të cilat tashmë janë dorëzuar dhe pritet një vendim. Ai thekson se nuk i kupton arsyet pse Kroacia vazhdon të insistojë në kërkesa për dëmshpërblime për personat e kaluar në Morinj, duke shtuar se pavarësisht rasteve të izoluara që mund të kenë pasur përfaqësues të tjerë apo proceseve që ende vazhdojnë, pjesa dërrmuese e lëndëve të tij janë mbyllur përfundimisht. “Në proceset gjyqësore është paguar gjithçka që ishte e mundur të paguhej”, përmbyll ai, duke sqaruar se dëmshpërblimet kanë lëvizur nga dhjetë euro deri në 40.000 euro, në përputhje me ditët e kaluara në kamp dhe dëmtimet e pësuara nga secili individ. Kryeministri kroat, Andrej Plenkoviq, ka theksuar se kërkesat e parashtruara prekin çështje të pazgjidhura që lidhen ngushtë me vlerat evropiane, drejt të cilave Mali i Zi, fatkeqësisht, nuk ka shënuar progres të mjaftueshëm deri më tani. Kujtojmë se kampi i Morinjit, i vendosur pranë qytetit të Kotorrit, shërbeu si qendër grumbullimi për qytetarët kroatë gjatë agresionit të ushtrisë së ish-Jugosllavisë (JNA) dhe njësive rezerviste malazeze kundër Dubrovnikut gjatë vitit 1991. Gjatë periudhës nga tetori 1991 deri në gusht 1992, aty u mbajtën mbi 292 shtetas kroatë, kryesisht nga zona e Dubrovnikut. Për keqtrajtimin e tyre, Gjykata e Lartë në Podgoricë dënoi me burgim katër ish-rezervistë të JNA-së në vitin 2014. Ndërkohë, sa i përket kërkesës së dytë që ka të bëjë me përkujtoren e Morinjit, Kuvendi i Malit të Zi miratoi më 13 tetor ndryshimet në Ligjin për Përmendoret. Kjo nismë krijon bazën ligjore për miratimin retroaktiv të monumenteve dhe pllakave përkujtuese të ngritura më parë, për të cilat nuk ishin ndjekur procedurat e parashikuara ligjore, duke hapur rrugën që Qeveria të marrë një vendim zyrtar.