Negociatat Armeni-Azerbajxhan: Shkëmbimi i territoreve në tryezë për arritjen e paqes përfundimtare

Autoritetet në Armeni dhe Azerbajxhan po analizojnë seriozisht mundësinë e një shkëmbimi tokash, si një formulë e mundshme për t'i dhënë fund mosmarrëveshjeve të gjata rreth enklavave dhe eksklavave që shtrihen përgjatë vijës kufitare mes dy shteteve fqinje. Kryeministri i Armenisë, Nikol Pashinyan, ka bërë të ditur se ky opsion po diskutohet aktivisht në kuadër të bisedimeve për paqe, me qëllim kryesor eliminimin e plotë të enklavave të të dyja kampeve. Sipas kreut të qeverisë armene, një zgjidhje e tillë do t'i jepte fund pengesave dhe vështirësive me të cilat përballen banorët lokalë në zonat kufitare, veçanërisht sa i përket lirisë së lëvizjes dhe kalimit të ndërsjellë nga njëri shtet në tjetrin. Megjithatë, Pashinyan ka vënë në dukje se mbeten ende për t'u qartësuar hollësitë teknike dhe aspektet ligjore të kësaj marrëveshjeje, duke përfshirë këtu matjen e saktë të sipërfaqeve që do t'i nënshtrohen shkëmbimit. Ai veçoi nevojën për të përcaktuar me saktësi territorin e Artsvashenit, e cila është një enklavë armene e vendosur në zemër të territorit të Azerbajxhanit. Vetëm një ditë më herët, kryeministri armen theksoi se sipas draftit të marrëveshjes së paqes, sipërfaqja e vendit të tij duhet të jetë fiks 29.743 kilometra katrorë, ndërsa çdo transaksion territorial duhet të bëhet mbi parimin e korrespondencës së sipërfaqeve të barabarta. Në të njëjtën linjë, ministri i Jashtëm i Armenisë, Ararat Mirzoyan, sqaroi se çdo akord që prek territore të njohura ndërkombëtarisht si pjesë e pandarë e Armenisë do të kushtëzohet domosdoshmërisht nga mbajtja e një referendumi popullor. Tensioni territorial e ka burimin te enklavat dhe eksklavat e trashëguara që nga koha e Bashkimit Sovjetik. Aktualisht, Azerbajxhani zotëron tri enklava brenda kufijve të Armenisë, të cilat mbahen nën kontroll nga Jerevani qysh prej luftimeve të zhvilluara në fillim të viteve 1990. Nga ana e kundërt, enklava armene e Artsvashenit mbahet nën kontrollin e forcave azerbajxhanase që nga viti 1992. Dy vendet e Kaukazit Jugor po zhvillojnë përpjekje intensive diplomatike për të finalizuar një pakt paqeje pas dekadash konflikti të përgjakshëm. Kryeministri Pashinyan ka bërë me dijen se ambicia e palëve është që ky proces paqeje të kurorëzohet dhe të institucionalizohet plotësisht deri në vitin 2031.