Kriza e heshtur e arsimit të lartë: Si po zëvendësohet shkenca në katedra me militantizmin partiak

Institucionet e arsimit të lartë në vend po përballen jo thjesht me një deficit njohurish, por me një proces të rrezikshëm të kolonizimit politik, ku bindja ndaj forcave politike, servilizmi dhe militantizmi po margjinalizojnë meritat, integritetin dhe lirinë e mendimit akademik. Bëhet fjalë për një dramë që nuk shfaqet në shifra zyrtare apo në raporte vjetore, por që minon themelet e shoqërisë. Është kostoja e një tranzicioni që dështoi të ndërtojë standarde të shëndetshme demokratike, duke lejuar që praktikat klienteliste të politikës të infektojnë vatrat e dijes, qytetarisë dhe mendimit kritik. Situata bëhet alarmante kur ndikimi i politikës nuk ndalet te administrata shtetërore, por synon të pushtojë auditorët, katedrat dhe vetë integritetin e trupës akademike. Aty ku dikur sundonte logjika e shkencës, sot vendoset direktiva partiake; kriteret e mirëfillta kërkimore janë zëvendësuar nga shkalla e devotshmërisë ndaj grupeve të caktuara, ndërsa debati i lirë shpesh sfidohet nga intriga dhe përjashtime të pajustifikuara. Kur mbështetja politike bëhet pasaporta për hyrjen në katedër, ndërsa studiuesit e mirëfilltë detyrohen të tërhiqen për shkak të meritave të tyre, universiteti humbet misionin e tij primar dhe shndërrohet në një zgjatim të zyrave elektorale të partive. I. Nga kapja e shtetit te kapja e katedrave. Në këto tri dekada e gjysmë, klasa politike shqiptare, pavarësisht rotacioneve në pushtet, e ka trajtuar qeverisjen si një territor plaçkitjeje dhe shpërndarjeje privilegjesh për besnikët. Në këtë optikë, pozitat nuk sigurohen përmes garës së hapur dhe meritokracisë, por përmes patronazhit, ndërhyrjeve prapa krahëve dhe konformizmit. Universitetet nuk kanë qenë të mbrojtura nga ky virus. Përkundrazi, ky fenomen është rrënjosur thellë, duke u maskuar pas titujve shkencorë, rregulloreve formale dhe fasadave institucionale. Katedrat rrezikojnë të shndërrohen në feude të interesave klienteliste, ku individë me lidhje të ngushta me partitë politike ushtrojnë presion mbi rrjedhën akademike. Sigurisht, bindja politike e çdo individi është e drejtë personale, por problemi shfaqet kur kjo përkatësi shndërrohet në instrument për të kapur vendimmarrjen, për të bllokuar karrierën e kolegëve më të zotë dhe për të imponuar mediokritetin. Universiteti nuk i përket asnjë force politike. Auditori nuk është vend shpërblimi për militantët, dhe grada shkencore nuk mund të shërbejë si medalje mirënjohjeje për shërbime partiake. II. Importimi i metodave partiake në katedër. Pasojat më të rënda nuk lidhen vetëm me praninë e njerëzve të ndikuar nga politika, por me sjelljet dhe metodat që ata importojnë brenda mjediseve universitare. Në vend të bashkëpunimit profesional, kultivohen klane të mbyllura. Debati shkencor zëvendësohet nga prapaskenat, ndërsa argumenti racional nënshtrohet ndaj presionit dhe ndikimit politik. Konkurrenca e ndershme bëhet e pamundur për shkak të barrierave artificiale që ngrihen ndaj çdo zëri të pavarur.