Kërkesat e Ramës në Washington dhe llogaridhënia që mungon në Tiranë për sigurinë kombëtare

Gjatë një takimi me diasporën shqiptaro-amerikane në New York, më 25 shtator 2026, kryeministri Edi Rama ngriti akuza të rënda ndaj Shteteve de Bashkuara, duke pohuar se presidenti Joe Biden e kishte “tradhtuar” ish-presidentin e Kosovës, Hashim Thaçi. Sipas kreut të qeverisë shqiptare, Uashingtoni mund të kishte vepruar më fuqishëm për të penguar nisjen e procesit gjyqësor që solli dënimin e Thaçit. Kjo deklaratë e fortë politike shtron menjëherë një pikëpyetje parimore për vetë qëndrimin e kryeministrit në raport me institucionet e vendit të tij. Nëse kreu i ekzekutivit shqiptar kërkon llogari nga partnerët ndërkombëtarë për fatin e një personaliteti kyç të Kosovës, çfarë garancish ofron ai për funksionimin dhe sigurinë e vetë institucioneve shtetërore në Shqipëri? Kjo nuk nënkupton barazimin e çështjes së Thaçit me ato të brendshme, e aq më pak përdorimin e një hetimi penal në Tiranë për të minimizuar procesin në Hagë. Megjithatë, duke qenë se Rama mban përgjegjësinë kryesore për sigurinë kombëtare të Shqipërisë, çdo standard i llogaridhënies që ai kërkon nga aleatët e mëdhenj, duhet të zbatohet me të njëjtën forcë edhe ndaj qeverisë së tij. Shërbimi Informativ i Shtetit (SHISH) nuk përbën një ministri të zakonshme. Fusha e veprimit të këtij institucioni lidhet drejtpërdrejt me zbulimin, ndjekjen dhe analizimin e rreziqeve që i kanosen sigurisë kombëtare, si dhe me vënien në dispozicion të këtyre të dhënave për instancat më të larta shtetërore. Për këtë arsye, çdo lëkundje apo krizë në majat e këtij dikasteri nuk mund të kalojë si një ngjarje e zakonshme politike. Gjatë muajit shtator 2026, ish-drejtoresha e SHISH-it, Vlora Hyseni, u vendos nën masën e sigurisë “arrest shtëpie” në kuadër të një hetimi të drejtuar nga SPAK. Më 24 shtator, Gjykata e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (GJKKO) konfirmoi vazhdimin e kësaj mase ndaj saj. Kjo nuk do të thotë shpallje paraprake e fajësisë për Hysenin. As nuk synohet nxjerrja e konkluzioneve të parakohshme për një hetim që është ende i hapur. Bëhet fjalë thjesht për të kuptuar peshën e jashtëzakonshme institucionale të rastit. Kur drejtuesi i institucionit kryesor të inteligjencës së vendit përfundon nën hetim penal, problemi nuk qëndron vetëm tek veprimet e individit. Shtrohet gjithashtu një pyetje thelbësore: Si ka funksionuar mekanizmi shtetëror që e ka përzgjedhur, emëruar dhe mbikëqyrur atë në detyrë? Një pyetje e tillë është tërësisht politike dhe institucionale. Ajo nuk zëvendëson organet e drejtësisë, por i jep kuptim përgjegjësisë shtetërore. Përgjegjësia penale i takon vetëm gjykatës, ndërsa ajo politike mbetet mbi supet e qeverisë. Ky dallim mbetet parimor në një shtet të së drejtës, ku askush nuk dënohet pse hetohet dhe masat e sigurisë nuk barazohen me vendime fajësie. Pretendimet ndaj Hysenit duhet të bazohen ekskluzivisht te njoftimet zyrtare të organeve kompetente dhe jo te spekulimet politike. Megjithatë, kjo nuk e shkarkon qeverinë nga përgjegjësia e saj. Edhe nëse një ministër apo zyrtar nuk ka përgjegjësi penale, kryeministri nuk mund të shmangë faktin se sistemi që ai vetë drejton është pjesë e problemit. Dhe kjo është pika kyçe që Edi Rama duhet të sqarojë: kur drejtuesi i strukturës më të ndjeshme të inteligjencës përballet me masa të rëndësishme sigurie nga GJKKO, cila është përgjegjësia e qeverisë për standardet e kontrollit institucional?