Prapaskenat e AKI-së: Çfarë ndryshoi në veri të Kosovës pas shkarkimit të Vlora Hysenit?

Në kohën e presidencës së Hashim Thaçit ajo mori drejtimin e inteligjencës kosovare, ndërsa më vonë u shkarkua nga krerët shtetërorë Vjosa Osmani dhe Albin Kurti, për ta vijuar më pas rrugëtimin e saj profesional në Shqipëri nën kujdesin e kryeministrit Edi Rama. Ndërkohë, në territorin verior të Kosovës kanë ndodhur transformime rrënjësore sa i përket shtrirjes së pushtitetit publik. A fshihet ndonjë lidhje e fshehtë mes këtyre dy zhvillimeve paralele? Ngritja e Vlora Hysenit në një moment kyç për shtetin Gjatë vitit 2018, teksa ish-presidenti Hashim Thaçi avokonte për idenë e rregullimit të kufijve mes Kosovës dhe Serbisë, Agjencia e Kosovës për Inteligjencë përbënte një prej shtyllave kryesore me kompetenca direkte për mbrojtjen e sigurisë kombëtare. Diskursi rreth korrigjimit kufitar kishte ngritur alarmin mbi fatin e pjesës veriore të vendit. Ndërsa Thaçi shprehej pro bashkimit të Luginës së Preshevës me Kosovën duke e kundërshtuar hapur ndarjen e saj, homologu i tij serb Aleksandar Vuçiq insistonte në përcaktimin e vijave ndarëse ndërmjet serbëve dhe shqiptarëve. Në këtë klimë të ndjeshme politike, datë 27 shkurt 2019, Thaçi së bashku me kryeministrin e atëhershëm Ramush Haradinaj vendosën në krye të AKI-së, si zëvendësdrejtoreshë, Vlora Hysenin, duke i besuar një mandat pesëvjeçar. Paraprakisht, Hyseni kishte shërbyer në radhët e agjencisë, ku ndër të tjera ka mbajtur edhe postin e drejtoreshës për marrëdhënie me jashtë. Megjithatë, dokumentacioni zyrtar i emërimit të saj nuk pëahqiste një biografi shteruese që do t'i mundësonte opinionit publik të vlerësonte si duhet eksperiencën e saj. Si institucioni kryesor i ngarkuar me mbledhjen, përpunimin dhe shpërndarjen e të dhënave mbi rreziqet ndaj sigurisë së shtetit, roli i AKI-së ishte i pazëvendësueshëm pikërisht në kohën kur po diskutohej lëvizja e kufijve. Megjithatë, mbetet e paqartë se çfarë qëndrimi zyrtar mbajti vetë agjencia ndaj nismave territoriale, nëse u hartuan raporte risku për krerët e shtetit dhe cili ishte ndikimi real i Hysenit në këtë dinamikë. Burimet zyrtare të kohës nuk ofrojnë shpjegime të mjaftueshme për këto dilema. Nga zëvendëse e parë në drejtimin e përkohshëm të AKI-së Pas dorëheqjes së drejtorit Kreshnik Gashi në dhjetor të vitit 2020, Hyseni mori frenat e agjencisë në formë të përkohshme. Ajo e udhëhoqi këtë institucion deri në muajin prill të vitit 2021, kohë kur në krye të saj u emërua Petrit Ajeti, ndërsa Hyseni u rikthye në pozitën e zëvendësdrejtoreshës. Përgjatë kësaj fashe kohore mjaft të ndjeshme për skenën politike vendase, ajo jo vetëm që ishte pjesë e strukturës udhëheqëse, por ka drejtuar edhe institucionin kryesor të zbulimit. Për këtë periudhë nuk ka pasur kurrë të dhëna publike të detajuara rreth aksioneve operative të saj apo punës së AKI-së në veri të vendit. Kjo mungesë transparence është deri diku e justifikueshme duke pasur parasysh natyrën sekrete të shërbimeve informative. Sidoqoftë, shteti demokratik disponon instrumente ligjore për mbikëqyrjen parlamentare të inteligjencës, pavarësisht natyrës së klasifikuar të operacioneve të tyre. 30 qershor 2021: Shkarkimi zyrtar dhe çështja e sekretit shtetëror Data 30 qershor 2021 shënoi largimin përfundimtar të Hysenit nga pozita e zëvendësdrejtoreshës së AKI-së, vendim ky i firmosur nga presidentja Vjosa Osmani dhe kryeministri Albin Kurti. Në njoftimin zyrtar për shtyp nuk u bënë të ditura arsyet e sakta të këtij shkarkimi. Sidoqoftë, një segment i rëndësishëm i komunikatës i adresohej detyrimit ligjor të Hysenit për dorëzimin e çdo materiali që kishte në zotërim dhe ruajtjen rigoroze të të dhënave të klasifikuara, duke rikujtuar gjithashtu pasojat penale për çdo rrjedhje apo dështim në mbrojtjen e këtij informacioni. Një qasje e tillë e institucioneve ka rifituar vëmendje të madhe publike pas zhvillimeve të fundit në vend.